บุคลิกภาพคืออะไร? เจาะลึกความหมายและแบบทดสอบ 4 ประเภท

บุคลิกภาพคือสิ่งที่สะท้อนความเป็นตัวตนของแต่ละคน ผ่านนิสัย ความคิด อารมณ์ และพฤติกรรมที่แสดงออกในชีวิตประจำวัน แล้วบุคลิกภาพเกิดจากอะไร และมีองค์ประกอบสำคัญอะไรบ้าง? มาทำความเข้าใจความหมายของบุคลิกภาพ พร้อมเจาะลึกปัจจัยที่หล่อหลอมให้แต่ละคนมีเอกลักษณ์แตกต่างกัน

บุคลิกภาพคืออะไร

เมื่อพูดถึงบุคลิกภาพ หลายคนอาจนึกถึงรูปลักษณ์หรือวิธีพูดจาที่มองเห็นได้เป็นอันดับแรก แต่ในความหมายที่กว้างกว่านั้น บุคลิกภาพครอบคลุมทั้งสิ่งที่อยู่ภายในใจและสิ่งที่แสดงออกมาให้ผู้อื่นเห็น

นิยามของบุคลิกภาพในมุมมองจิตวิทยา

ในศาสตร์ที่เรียกว่าจิตวิทยาบุคลิกภาพ (Personality Psychology) บุคลิกภาพหมายถึงแบบแผนของความคิด อารมณ์ และพฤติกรรมที่ค่อนข้างคงทนของแต่ละบุคคล ซึ่งทำให้คนคนหนึ่งตอบสนองต่อสถานการณ์เดียวกันในลักษณะที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว

ตัวอย่างเช่น เมื่อต้องพูดต่อหน้าคนจำนวนมาก บางคนรู้สึกตื่นเต้นและมีพลัง ขณะที่บางคนรู้สึกกดดันและอยากหลีกเลี่ยง ความแตกต่างในการตอบสนองเช่นนี้คือสิ่งที่บุคลิกภาพช่วยอธิบาย

บุคลิกภาพภายในและบุคลิกภาพภายนอก

บุคลิกภาพภายในหมายถึงความคิด ทัศนคติ คุณค่า และความมั่นคงทางอารมณ์ ส่วนบุคลิกภาพภายนอกคือสิ่งที่ผู้อื่นมองเห็นได้ เช่น ท่าทาง น้ำเสียง การแต่งกาย และการวางตัว

ทั้งสองส่วนมีความเชื่อมโยงกัน เพราะความมั่นคงภายในส่งผลต่อการแสดงออกภายนอก ขณะเดียวกัน การฝึกฝนการวางตัวและการแสดงออกก็ช่วยเสริมความมั่นใจได้ โดยสามารถทำความเข้าใจความแตกต่างของบุคลิกภาพภายในและภายนอกได้จากองค์ประกอบและวิธีพัฒนาของแต่ละด้าน

ปัจจัยที่หล่อหลอมบุคลิกภาพของแต่ละคน

บุคลิกภาพไม่ได้ถูกกำหนดจากปัจจัยเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการทำงานร่วมกันของหลายปัจจัยตั้งแต่กำเนิดจนถึงประสบการณ์ในชีวิต ตารางต่อไปนี้สรุปปัจจัยหลักที่นักจิตวิทยาใช้อธิบายที่มาของบุคลิกภาพ

จากตารางจะเห็นว่าไม่มีปัจจัยใดทำงานเพียงลำพัง พันธุกรรมอาจวางรากฐานบางอย่างไว้ แต่สิ่งแวดล้อมและประสบการณ์เป็นตัวกำหนดว่ารากฐานนั้นจะพัฒนาไปในทิศทางใด

บุคลิกภาพเปลี่ยนแปลงได้หรือไม่

คำตอบจากงานวิจัยด้านจิตวิทยาบุคลิกภาพคือ เปลี่ยนได้ แม้ลักษณะเฉพาะตัวจะมีเสถียรภาพพอสมควร แต่ก็สามารถขยับได้ตามช่วงวัย บทบาทใหม่ในชีวิต และการฝึกฝนอย่างต่อเนื่อง

ตัวอย่างเช่น คนที่เคยกลัวการพูดต่อหน้าคนอาจกลายเป็นผู้พูดที่มั่นใจได้จากการฝึกซ้ำหลายครั้ง บุคลิกภาพจึงไม่ใช่ชะตากรรมที่เปลี่ยนไม่ได้ แต่เป็นรูปแบบที่ค่อยๆ ปรับได้ตามการกระทำ

แบบทดสอบบุคลิกภาพยอดนิยมมีอะไรบ้าง

การทำแบบทดสอบบุคลิกภาพเป็นวิธีหนึ่งที่ช่วยให้เห็นแนวโน้มของตัวเองจากมุมมองที่มีโครงสร้าง แต่ละแบบทดสอบมีจุดประสงค์และรายละเอียดต่างกัน ดังต่อไปนี้

MBTI

MBTI จัดกลุ่มบุคลิกภาพจาก 4 มิติ ได้แก่ แหล่งพลังงาน วิธีรับข้อมูล วิธีตัดสินใจ และรูปแบบการใช้ชีวิต เมื่อนำมาจับคู่กันจะได้บุคลิกภาพทั้งหมด 16 แบบ เช่น ENTP ซึ่งมักถูกอธิบายว่าเป็นนักโต้วาทีที่ชอบไอเดียใหม่

สำหรับผู้ที่ต้องการคำอธิบายในรูปแบบวิดีโอ สามารถรับชมคลิปอธิบายพื้นฐานบุคลิกทั้ง 5 ด้านของ MBTI ได้ด้านล่างนี้

อ้างอิง: ilovetoday วันนี้ดีที่สุด

Big Five

Big Five หรือ OCEAN เป็นแบบจำลองเชิงวิชาการที่วัดลักษณะบุคลิกภาพ 5 มิติ ได้แก่ การเปิดรับประสบการณ์ใหม่ ความรอบคอบมีวินัย การแสดงออกภายนอก ความเห็นอกเห็นผู้อื่น และความไม่มั่นคงทางอารมณ์ ผลลัพธ์จะอยู่ในรูปคะแนนบนสเกลต่อเนื่อง ไม่ใช่การจัดให้อยู่ในกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง

ศึกษารายละเอียดเชิงวิชาการได้จากบทความ บุคลิกภาพ 5 องค์ประกอบ (Big Five) โดยภาควิชาจิตวิทยา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

Enneagram

Enneagram หรือนพลักษณ์ แบ่งบุคลิกภาพออกเป็น 9 นิสัยตามแก่นความคิด แรงจูงใจ และวิธีรับมือกับความกลัวหรือความเครียด จุดเด่นของแบบทดสอบนี้คือมองลึกไปถึงเหตุผลเบื้องหลังพฤติกรรม มากกว่าพฤติกรรมที่ปรากฏภายนอก

DISC

DISC จัดกลุ่มพฤติกรรมเป็น 4 รูปแบบ ได้แก่ ความเป็นผู้นำที่มุ่งผลลัพธ์ ความกระตือรือร้นที่ชอบเข้าสังคม ความใจเย็นที่พร้อมร่วมมือ และความละเอียดรอบคอบที่ยึดมาตรฐาน เครื่องมือนี้นิยมใช้ในบริบทการทำงานเพื่อวิเคราะห์สไตล์การสื่อสารและการทำงานเป็นทีม

ไม่ว่าจะเลือกใช้แบบทดสอบใด ผลลัพธ์ควรถูกใช้เป็นแผนที่ตั้งต้นสำหรับสำรวจตัวเอง ไม่ใช่คำจำกัดความว่าเราต้องเป็นคนแบบใดแบบหนึ่งตลอดไป

นำความเข้าใจเรื่องบุคลิกภาพไปใช้ในชีวิตจริง

ความรู้เรื่องบุคลิกภาพมีคุณค่าก็ต่อเมื่อนำไปใช้จริง ทั้งกับตัวเองและกับคนรอบข้าง โดยสามารถเริ่มต้นได้จากสองมิติต่อไปนี้

ใช้เพื่อทำความรู้จักตัวเอง

การทำความรู้จักตัวเองไม่ได้หมายถึงการรู้เพียงว่าเราเป็นคนแบบไหน แต่รวมถึงการเข้าใจว่าอะไรเป็นแรงจูงใจ อะไรทำให้หมดพลัง และสภาพแวดล้อมแบบใดที่เราทำงานหรือใช้ชีวิตได้ดีที่สุด

วิธีเริ่มต้นสำรวจตัวเองที่ทำได้ทันที ได้แก่

• จดบันทึกสถานการณ์ที่ทำให้รู้สึกมั่นใจหรือเกร็งในช่วงหนึ่งสัปดาห์
• สังเกตว่าเราได้พลังจากการอยู่กับผู้คนหรือจากเวลาส่วนตัวมากกว่ากัน
• ทบทวนการตัดสินใจครั้งสำคัญว่าขับเคลื่อนด้วยเหตุผลหรือความรู้สึกเป็นหลัก
• ลองทำแบบทดสอบบุคลิกภาพที่น่าเชื่อถือแล้วนำผลมาตั้งคำถามกับตัวเอง

ใช้เพื่อเข้าใจผู้อื่นในการทำงานและความสัมพันธ์

เมื่อเข้าใจว่าคนแต่ละคนมีแบบแผนความคิดและความต้องการต่างกัน การสื่อสารและการทำงานร่วมกันมักราบรื่นขึ้น เพราะเราเลิกตีความพฤติกรรมของผู้อื่นด้วยกรอบของตัวเองเพียงอย่างเดียว

นอกจากนี้ บุคลิกภาพที่พัฒนาอย่างต่อเนื่องยังส่งผลดีต่อความสัมพันธ์ การงาน และความมั่นใจในชีวิตประจำวันอีกด้วย

บทสรุป

บุคลิกภาพคือแบบแผนของความคิด อารมณ์ และพฤติกรรมที่ทำให้แต่ละคนมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว เกิดจากการทำงานร่วมกันของพันธุกรรม การเลี้ยงดู สิ่งแวดล้อม และประสบการณ์ชีวิต และสามารถปรับเปลี่ยนได้ด้วยการฝึกฝน

เครื่องมืออย่างแบบทดสอบบุคลิกภาพทั้ง MBTI, Big Five, Enneagram และ DISC ช่วยให้การทำความรู้จักตัวเองมีโครงสร้างมากขึ้น ตราบใดที่เราใช้ผลลัพธ์เป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนา ไม่ใช่กรอบที่จำกัดตัวตน ความเข้าใจเรื่องบุคลิกภาพจะกลายเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้เราใช้ชีวิตและเข้าใจผู้อื่นได้ดีขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม